Rječnik korištenih
stručnih izraza
|
| A |
|
Abortivna
infekcija
|
- zaraza koju biljka
domaćin ograniči tako da napadnute stanice brzo odumiru i tako sprečavaju
napredovanje parazita; |
|
Acervulus
|
- plitki zdjeličasti
sporonosni organi gljiva sastavljeni iz skupine konidiofora i konidija;
|
|
Adulticid
|
- sredstvo (insekticid,
akaricid), koje suzbija odrasle štetnike; |
|
Aficid
|
- insekticid -
specijalno namijenjen za suzbijanje lisnih ušiju (Aphidoidea); |
| Akaricid |
- kemijsko sredstvo
za suzbijanje grinja (Acarina); |
| Antocijan |
- glukozid u staničnom
soku bilja, pojavljuje se u raznim tonovima boja od modrog do crvenog; |
| Apotecij |
- plodno tijelo
gljiva široko otvoreno, na čijoj se gornjoj površini nalazi niz askusa,
koji tvore himenij, kod Discomycetes (Ascomycetes); |
| Aridni
predjeli |
- krajevi sa sušnom
(aridnom) klimom, po Langu krajevi gdje je odnos prosječnih godišnjih oborina
i prosječne godišnje temperature (kišni faktor) manji od 40°C; |
| Asimilacija |
- proces stvaranja
organske materije u živoj biljnoj stanici posredstvom klorofila sunčane
energije CO2 iz zraka i vode; |
| Asimilativni
organ |
- zeleni dio biljke
koji vrši asimilaciju; |
| Askospore |
- endogene spore
u posebnoj stanici koji se naziva askus; Askusi - mješinasta stanica u kojoj
nastaju askospore; |
| Autecijski
(monokseni) paraziti |
- osobina nekih
rđa-Uredinales da ciklus razvitka provode u svim stadijima na jednom domaćinu;
|
| B |
| Bazidija |
- stanica obično
terminalna, na kojoj nastaju bazidiospore; |
| Bazidiospore |
- spore koje nastaju
na bazidiji nakon kariogamije i redukcijske diobe, stoje na dršcima - sterigmama
u haplofazi; |
| Biotipovi |
- unutar jedne
morfološke vrste parazita postoji manji ili veći broj biotipova ili fizioloških
rasa, koji se međusobno razlikuju po stupnju patogenosti na pojedinim sortama
(varijetetima) iste vrste (speciesa) domaćina; |
| C |
| Cilije |
- bičevi kod zoospora
ili bakterija; |
| D |
| Dezinfekcija |
- uništavanje uzročnika
bolesti; |
| Dezinsekcija
(dezinsektizacija) |
- suzbijanje insekata
u skladištima, na ambalaži i sl.; |
| Digestija |
- sadržaj šećera
u korijenu šećerne repe; |
| E |
| Ecidije |
- tip sporonosnog
organa u jednom stadiju razvitka rđa-Uredinales, vrčastog oblika, u kojemu
se nalaze ecidiospore; |
| Ecidiospore |
- vrsta spora u
stadiju razvitka rđa-Uredinales, nastaju u ecidiju; |
| Ektoparazit |
- parazit koji
živi na površini biljke i hrani se pomoću posebnih sisaljki (haustorija)
kojima prodire u epidermalne stanice; |
| Embrij |
- zametak bilo
biljke, bilo insekta; |
| Endofit |
- organizam koji
se razvija u unutrašnjosti drugog organizma, parazitski ili neparazitski;
|
| Endoparazit |
- parazit koji
živi u unutrašnjosti biljke, a na površini razvija organe za razmnožavanje;
|
| Epiderma |
- kožno staničje
na svim zeljastim dijelovima biljaka, lišću, mladim stabljikama i na starijem
korijenu; |
| Epifit |
- organizam koji
živi na površini drugog organizma, ali ne kao parazit; |
| Erectum
tip |
- sorte uspravnog
rasta; |
| F |
| Fakultativni
paraziti |
- paraziti koji
mogu živjeti parazitskim i saprofitskim načinom života; |
| Fitofag |
- organizam koji
uništava ili oštećuje (izgriza) biljke; |
| Fitopatogeni
organizmi |
- organizmi patogeni
za biljku, tj. koji mogu izazvati bolest na biljkama; |
| Fiziološka
rezistentnost |
- otpornost biljke
prema zarazi patogenog organizma uvjetovana unutarnjim (fiziološkim) faktorima;
|
| Fiziološke
rase |
- isto što i biotip;
|
| Forma
specialis |
- fiziološke podvrste
unutar morfološke vrste; karakterizirane po tom što su ograničene na parazitizam
određenih vrsta (speciesa) domaćina; |
| Fumigacija |
- uništavanje biljnih
nametnika otrovnim plinovima; |
| Fungicid |
- kemijsko sredstvo
za suzbijanje uzročnika bolesti gljivičnog porijekla; |
| G |
| Gradacija |
- postepeni porast
intenziteta pojave nekog štetnika; |
| Gregarigena
žarišta |
- mjesta s kojih
počinje napad skakavaca zbog velikog broja odloženih jaja; |
| Gram
pozitivne bakterije |
- bakterije koje
se po Gramu obojaju tamnoljubičasto; |
| Gram
negativne bakterije |
- bakterije koje
se po Gramu obojaju crveno; |
| H |
| Haustorije |
- ogranci hifa,
kuglasta ili granata oblika, koji prodiru u stanice biljke i crpe hranu,
pa se nazivaju i sisaljke; |
| Herbicid |
- sredstvo za uništavanje
korova; |
| Heterecijski
(heterokseni) paraziti |
- osobina nekih
rđa-Uredinales da ciklus razvitka provode na dva ili više različita domaćina;
|
| Heteroksen
parazit |
- vidi heterecijski;
|
| Hialine |
- bezbojne, prozirne
spore ili hife; |
| Hifa |
- ogranak micelija;
|
| Histološka
rezislentnost |
- otpornost biljke,
prema zarazi patogenog organizma uvjetovana anatomskom ili histološkom građom
biljke; |
| Hipertrofija |
- abnormalno povećanje
nekog organa pojačanom diobom stanica, te nastaju tumori, bradavice i guke
različitih veličina; |
| Hitin
|
- aminopolisaharid
iz kojeg je izgrađen vanjski dio tijela insekata; |
| Hlamidospore |
- spore debelih
membrana, nastale iz hifa; |
| Humidni
predjeli |
- krajevi s vlažnom
(humidnom) klimom, po Langu krajevi gdje je odnos prosječnih godišnjih oborina
i prosječne godišnje temperature veći od 40; |
| I |
| Imago |
- odrasli (potpuno
razvijeni) insekt; |
| Implantacija |
- stavljanje zaraženog
tkiva neke bolesne biljke pod koru zdrave; |
| Imunitet |
- najviši stupanj
otpornosti, imuna biljka ne može oboljeti od određene bolesti; |
| Inkubacija |
- vrijeme proteklo
od prodora parazita u organizam do prvog znaka zaraze; |
| Inokulacija |
- unošenje uzročnika
bolesti (gljive, bakterije, virusi) u neki organizam umjetnim putem; |
| Insekticid |
- kemijsko sredstvo
za suzbijanje insekata; |
| Internodij |
- razmaci između
koljenaca na mladicama (rozgvi); |
| J |
| K |
| Kalamitet |
- napad nekog periodičnog
štetnika (npr. gubar); |
| Kalcifikacija |
- gnojenje zemljišta
vapnom (kalcijem); |
| Karenca |
- najmanje vrijeme
koje treba proći između primjene nekog sredstva i berbe odnosno konzumacije
biljke; |
| Kauda |
- nastavak na zatku
kod lisnih ušiju. u obliku kratkoga repa; |
| Kleistotecij |
- zatvoreno plodno
tijelo, u unutrašnjosti se nalaze askusi koji se oslobađaju pucanjem kleistotecija,
- kod pepelnice (oidium); |
| Kokon |
- čahura koju ispredaju
neki insekti za zaštitu kukuljice ili ličinke; |
| Koleoptila |
- klicin listić,
obavija listove u stadiju nicanja kod trava Gramineae; |
| Konidije |
- spore koje nastaju
na posebno građenoj hifi ili konidioforu; |
| Konidioforni |
- hife koje nose
konidije; |
| Korvicid |
- kemijsko sredstvo
protiv vrana; |
| Kukuljica
(lutka, pupa, nimfa) |
- razvojni oblik
nekih insekata u kojeg prelazi ličinka, a iz kojeg se razvija odrasli oblik.
Kod većine insekata kukuljica je stadij mirovanja; |
| Kurativno
suzbijanje |
- suzbijanje već
postojećeg napada (zaraze) nametnika; |
| Kutikula |
- vanjska kožica
na membrani, epidermalnih stanica biljaka, vanjski čvrsti dio tjelesnog
pokrova insekata koji se sastoji iz hitina; |
| L |
| Larvicid |
- sredstvo (insekticid,
akaricid) koje uništava ličinke (larve) štetnika; |
| Latentnost |
- organizam (biljka)
je zaražena ali ne pokazuje simptome (dolazi kod virusa); |
| Lenticele |
- bradavičasti
organi u kori, posebne građe, služe kao organi u izmjeni plinova; |
| Limacid |
- kemijsko sredstvo
za suzbijanje puževa; |
| M |
| Medna
rosa |
- slatkasta izlučina
koju izlučuju mnoge lisne i štitaste uši; a na koje se naseljavaju gljive
čađavice i rado dolaze mravi; |
| Meristem |
- tvorno staničje,
koje služi tvorbi novog staničja; |
| Micelij |
- vegetativno tijelo
gljiva., sastavljeno iz cjevastih stanica (hifa); |
| Mikron |
- mjera za duljinu,
iznosi tisućiti dio milimetra = 0,001 mm; |
| Milimikron |
- mjera za duljinu,
iznosi tisućiti dio mikrona, ili milijunti dio milimetra; |
| Minirati
list |
- štetnik, obično
ličinka, izjeda unutrašnje tkivo lista praveći hodnike dok vanjsko tkivo
ostane neoštećeno; |
| Monofag |
- štetnik koji
se hrani samo jednom vrstom bilja; |
| N |
| Nekroza |
- odumiranje stanica;
|
| Neperzistentan
virus |
- virus koji se
zadržava u vektoru kratko vrijeme, manje od jednog dana; |
| Nutans
tip |
- sorte savinutog
( "visećeg" ) rasta; |
| O |
| Obligatni
paraziti |
- paraziti koji
se mogu razvijati samo na živom organizmu; |
| Oidije |
- spore u nizovima,
tankih membrana, nastale postepeno iz hifa razvitkom poprečnih membrana
ili septa; |
| Oospora |
- trajna spora
debelih membrana, nastala spolnim putem, služi za održavanje parazita u
nepovoljnim prilikama, kod peronospore; |
| Ooteka
|
- paketi jaja koje
odlažu skakavci; |
| Ovicid
|
- sredstvo (insekticid,
akaricid) koje uništava jaja štetnika; |
| P |
| Palearktična
zona |
- dio svijeta po
zoogeografskoj podjeli koji zahvaća područje Evrope, srednjeg i sjevernog
dijela Azije i sjeverne Afrike; |
| Parazit |
- organizam koji
nema sposobnost asimilacije, te se hrani na štetu drugog organizma, crpeći
iz njega hranu; |
| Parenhim |
- tankostijene
stanice manje više izodijametričnog oblika; |
| Partenogeneza |
- nespolno razmnažanje,
tj. razvoj živog bića iz jaja koje nije oplođeno muškom stanicom; |
| Pasaža
|
- prenošenje virusa
iz jedne biljke na drugu; |
| Perigon |
- ocvijeće, kod
kojeg su svi listovi jednaka oblika i boje; |
| Perikarp
zrna |
- vanjski ovoj
zrna; |
| Periodični
štetnik |
- štetnik koji
se javlja povremeno nakon duljih ili kraćih razmaka; |
| Peritecj |
- okruglo, ovalno
ili kruškoliko plodno tijelo gljiva s otvorom na vrhu u čijoj se unutrašnjosti
nalaze askusi; |
| Permanentni
štetnik |
- štetnik koji
se javlja redovito svake godine; |
| Perzistentan
virus |
- virus koji se
zadržava u vektoru duže od jednog dana; |
| Piknide |
- karakteristično
plodno tijelo, manje-više okruglasta, vrčastog oblika, u čijoj unutrašnjosti
nastaju piknospore ili konidije, koje se oslobađaju kroz otvor na vrhu;
|
| Piknospore |
- vrsta spora koje
nastaju u piknidi, često se nazivaju i konidije; |
| Plasmodij |
- vegetativno tijelo
nižih gljiva (Archimycetes, Myxomycetes) sastavljeno od protoplazme
bez membrane, sadrži veći broj jezgri i pokazuje, ameboidalno kretnje; |
| Plumula |
- klicino ili primarno
stabalce; |
| Polarna
flagela |
- bič ili cilij
koji se nalazi na polovima bakterija ili gljiva; |
| Polifag |
- štetnik koji
se hrani velikim brojem biljnih vrsta; |
| Praemunitet |
- biljka zaražena
jednim sojem virusa, imuna je na zarazu drugim sojevima istog virusa ili
srodnim virusom; |
| Preventivno
suzbijanje |
- suzbijanje prije
početka napada (zaraze) nametnika; |
| Proliferacija |
- jedan od simptoma
virusnog oboljenja, gdje nastaje prorašćivanje cvijeta u stabljiku ili list;
|
| Promicelij |
- hifa koja nastaje
na klijajućoj teleutospori kod rđa-Uredinales; |
| Prskanje |
- primjena sredstava
za zaštitu bilja razrijeđenih s vodom u kapljicama velikim više od 150 mikrona;
|
| R |
| Radicula |
- klicin ili primarni
korjenčić; |
| Raspršivane |
- primjena sredstava
za zaštitu bilja razrijeđenih s vodom u kapljicama velikim 50 do 150 mikrona;
|
| Rezidualno
djelovanje |
- trajnost djelovanja
nekog sredstva; |
| Rezidualno
prskanje |
- prskanje sa svrhom
što duljeg djelovanja primijenjenog sredstva; |
| Rezidui
|
- ostaci sredstava
za zaštitu bilja na plodinama; |
| Rizoid |
- končasti organ
imele koji raste ispod kore u ksilem u pravcu dužine grana, kod gljiva hife
koje se šire radijalno u supstratu s jednog centralnog dijela; |
| Rodenticid |
- kemijsko sredstvo
za suzbijanje glodavaca; |
| Rudiment |
- zakržljali dio
nekog organa; |
| S |
| Saprofit |
- organizam koji
nema sposobnost asimilacije, te se hrani mrtvom organskom materijom; |
| Selekcija |
- svjesno odabiranje
za uzgoj vrijednih individua (sorti); |
| Septiran |
- micelij s poprečnim
pregradama ili septama; |
| Serološki
(kod virusa) |
- dokazivanje virusa
putem odgovarajućeg seruma dobivenog iz krvi kunića odnosno druge toplokrvne
životinje koje se upotrebljavaju u serologiji (ovca ili konj); |
| Sifoni |
- parni nastavci
na zadnjim segmentima tijela lisnih ušiju; |
| Sistemična
zaraza |
- patogeni organizam
prorastao je čitavu biljku, a ne nalazi se samo lokalno; |
| Sistemični
insekticid (sistemik) |
- insekticid koji
biljka upija i provodi kolanjem sokova; |
| Skeletirati
list |
- list izgrižen
do lisnih žila. |
| Sklerocij |
- trajno tijelo
gljiva, sastavljeno od gustog spleta hifa, tvrdo, na površini tamne boje,
različita oblika, na kojem se razvijaju plodna tijela, strome, konidiofori
ili micelij; |
| Spermogonij |
- eliptična udubljenja
u tkivu biljke, smještena ispod epiderme s kružnim otvorom na površini,
u unutrašnjosti se nalaze sterigme sa spermacijama. Predstavlja jedan stadij
razvitka rđa-Uredinales u haploidnoj fazi; |
| Sporangij
|
- sporonosno tijelo
okruglasta do dugoljasta oblika, u čijoj unutrašnjosti nastaju spore (sporangiospore)
na posebnim hifama (sporangioforima); |
| Sporangiofor |
- hifa na kojoj
nastaju sporangiji; |
| Sporidije |
- spore nastale
na probazidiji ili bazidiji kod rđa-Uredinales ili se radi o bazidiosporama
kod snijeti Ustilaginales; |
| Sterilizacija
zemlje |
- uništavanje nametnika
u zemlji fizikalnim (toplina) ili kemijskim putem; |
| Stroma |
- gusti splet hifa
često izmiješan sa stanicama biljke, tvori tijelo jastučasta oblika, u kojem
ili na kojem se javlja fruktifikacija gljive; |
| T |
| Teleutosorusi |
- sorusi kod rđa-Uredinales,
sastavljeni iz zimskih spora ili teleutospora; |
| Teleutospore |
- vrsta spora u
završnom razvitku rđa-Uredinales, debelih membrana, služe za prezimljenje,
a nazivaju se i zimske spore; |
| Test-biljke |
- vrste biljaka.
koje služe za dokazivanje nekog virusa; |
| Tolerancija
|
- najveća količina
nekog sredstva koje smije sadržavati biljka, a da se može bez opasnosti
konzumirati; |
| Traspircija |
- izlučivanje vode
iz biljke; |
| Transplantacija |
- cijepljenje -
prijenos tkiva jednog organizma na drugi; |
| U |
| Uredosorusi |
- sorusi kod rđa-Uredinales
u obliku jastučića, sastavljeni iz ljetnih spora ili uredospora; |
| Uredospore |
- vrsta spora u
stadiju razvitka rđa-Uredinales. Klijaju bez perioda mirovanja, nazivaju
se i ljetne ili propagativne spore; |
| V |
| Vektor |
- prenosilac uzročnika
zaraze, upotrebljava se najčešće za označavanje insekata - prenosioca virusa
(kao npr. nematode, prenosioci virusa); |
| Virescencija |
- pojava da cvjetne
latice pozelene; |
| Z |
| Zamagljivanje |
- primjena većinom
nerazrijeđenih kemijskih sredstava u vidu kapljica manjih od 50 mikrona; |
| Zaprašivanje |
- primjena kemijskih
sredstava u čvrstom obliku; |
| Zoosporangij |
- sporangij obično
tankih membrana u kojem nastaju zoospore; |
| Zoospore |
- gibljive spore,
odnosno spore koje imaju 1 do 2 biča (cilija), kojima se kreću u kapi vode;
|
|
|
